Ludwik Hirszfeld

Ludwik Hirszfeld urodził się 5 sierpnia 1884 roku w Warszawie w zasymilowanej rodzinie przemysłowców.  W 1902 rozpoczął studia na Wydziale Medycznym w Würzburgu. W 1904 roku przeniósł się do Berlina. W 1907 roku  otrzymał tytuł doktora medycyny i chirurgii i podjął pracę  Heidelbergu, gdzie prowadził badania nad grupami krwi. To właśnie Hirszfeld (razem z profesorem Emilem von Dungernem) zaproponował obowiązujący do dzisiaj ich podział (A, B, AB, O). W 1915 roku Hirszfeld wyjechał do Serbii, gdzie wspólnie z żoną Hanną walczył z epidemią duru brzusznego. Na miejscu zorganizował szpital polowy oraz uruchomił laboratorium i pracownię bakteriologiczną. Udało mu się również stworzyć skuteczną szczepionkę.

W 1919 roku Hirszfeldowie wrócili do Polski. Zamieszkali w Warszawie, najpierw w Alejach Ujazdowskich, a w latach 30. przy ul. Obrońców 27 na Saskiej Kępie. W 1920 roku urodziła mu się córka Maria. W tym samym roku Hirszfeld rozpoczął pracę w Państwowym Zakładzie Higieny (PZH), w którym odegrał kluczową rolę w rozwoju badań nad chorobami zakaźnymi i szczepieniami. Koordynował prowadzenie badań wszystkich surowic i szczepionek produkowanych w PZH i w wytwórniach. W 1925 roku jako pierwszy na świecie odkrył przyczyny i opisał mechanizm konfliktu serologicznego. W 1926 roku habilitował się na Uniwersytecie Warszawskim, tym razem jako bakteriolog i immunolog. W 1931 roku mianowano go profesorem tytularnym na Wydziale Lekarskim i Farmaceutycznym Uniwersytetu Warszawskiego Hirszfeld założył Polskie Towarzystwo Bakteriologiczne. Wprowadził nowe metody szczepień, a także prowadził szerokie szkolenia sanitarne. Organizował również ośrodki krwiodawstwa.

We wrześniu 1939 obrony Warszawy Hirszfeld zorganizował w mieście ośrodek przetaczania krwi. W październiku został zwolniony z pracy. Otrzymał liczne propozycje wyjazdu za granicę, z żadnej jednak nie skorzystał.

Po wybuchu wojny Hirszfeld nie nosił opaski. Początkowo rodzinie pomimo żydowskich korzeni – jako Polakom i katolikom – udało się odwlec obowiązek przeniesienia do getta. W tym czasie, korzystając ze specjalnej przepustki, miał możliwość wejścia na teren getta. Jednak pod koniec lutego 1941 roku rodzina została zmuszona do przeniesienia się do getta.

W getcie  stał na czele Centralnej Rady Zdrowia przy Wydziale Zdrowia Rady Żydowskiej, której zadaniem była koordynacja działalności sanitarnej w getcie, a przede wszystkim zwalczanie epidemii tyfusu (duru brzusznego). Hirszfeld stworzył pracownię bakteriologiczną, w której opracował metody szybkiego rozpoznawania tej choroby. Dzięki jego badaniom pojawiły się nowe możliwości diagnostyki tyfusu oraz innych chorób zakaźnych.  W maju 1941 roku z inicjatywy Ludwika Hirszfelda i Juliusza Zweibauma uruchomiono Kurs Przysposobienia Sanitarnego do Walki z Epidemią, który w rzeczywistości był tajnym Wydziałem Lekarskim Uniwersytetu Warszawskiego. Program obejmował dwa pierwsze lata medycyny. Hirszfeld współpracował też z Izraelem Milejkowskim przy tworzeniu Kursu Klinicznego, przeznaczonego dla starszych studentów.

Początkowo Hirszfeldowie zamieszkali u znajomych na ulicy Grzybowskiej 32/18. W sierpniu 1941 roku przenieśli się na plebanię kościoła Wszystkich Świętych przy pl. Grzybowskim 3/5, gdzie gromadzili się przechrzczeni Żydzi.

Pod koniec lipca 1942 roku Hirszfeld wraz z żoną i chorą córką (w przebraniu robotników) przeszli na aryjską stronę.  Posługiwali się fałszywymi dokumentami. Początkowo byli w Warszawie, potem przeprowadzili się na wieś. Tam w 1943 roku córka Maria zmarła.

Po zakończeniu wojny Hirszfeldowie zamieszkali we Wrocławiu, gdzie Ludwik pracował na Uniwersytecie. Utworzył Zakład Mikrobiologii Lekarskiej. Prowadził walkę z chorobami zakaźnymi, m.in. gruźlicą i kiłą. Zorganizował też sieć krwiodawstwa na terenie Dolnego Śląska oraz Ośrodek Badań Patologii Ciąży we Wrocławiu.

Jednym z głównych tematów badawczych Hirszfelda pozostawał konflikt serologiczny. W 1950 roku został nominowany do Nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny za odkrycie tego zjawiska. W swojej pracy stosował nowatorską metodę ratowania noworodków przez transfuzję wymienną.

Opublikował wspomnienia pt. Historia jednego Życia, po raz pierwszy wydane w 1946 roku.

opracowano na podstawie ŻIH