Anna Braude-Hellerowa
1888-1943
Anna Braude-Hellerowa urodziła się 6 stycznia 1888 roku w Warszawie. Dom, w którym się wychowała, był tradycyjny, ale jednocześnie otwarty. Rodzice rozmawiali między sobą w jidysz, a z córkami po polsku. Jesienią 1906 roku Anna wyjechała do Genewy i rozpoczęła studia na Wydziale Nauk Społecznych, a następnie wyjechała do Zurychu i przeniosła się na medycynę, na którym wybrała specjalizację pediatryczną. Pod koniec studiów wyjechała do Berlina, gdzie w 1912 roku uzyskała dyplom lekarski. W 1913 roku wróciła do Polski i rozpoczęła pracę w Szpitalu Starozakonnych na Czystem w Warszawie na oddziale chorób wewnętrznych, a w kolejnym roku – w Szpitalu Dziecięcym im. Bersohnów i Baumanów (Sienna 60/Śliska 51).
Braude-Hellerowa angażowała się również w wiele społecznych inicjatyw. W 1916 roku współzałożyła Towarzystwo Przyjaciół Dzieci (TPD), przy którym kilka lat później, w 1919 roku, założyła szkołę dla pielęgniarek pediatrycznych, a w latach 1919–1923 była jej dyrektorką. Należała także do Bundu. Współtworzyła Sanatorium Dziecięce im. Włodzimierza Medema w Miedzeszynie pod Warszawą, a później zasiadała w Komitecie Wykonawczym placówki. Pełniła także funkcję lekarki w szkołach CISzO, znajdującej się pod auspicjami organizacji bundowskiej.
W 1916 roku Anna wyszła za mąż za Eliezera Hellera (1885–1934), inżyniera, z którym miała dwóch synów: Arie Leona (1917–2008) i Aleksandra (Ola/Olka) (1921–1926). Po przedwczesnej śmierci młodszego dziecka małżonkowie ufundowali Stację Opieki nad Matką i Dzieckiem przy ulicy Bonifraterskiej 31.
Kiedy w 1923 roku Szpital Dziecięcy im. Bersohnów i Baumanów został zamknięty, Braude-Hellerowa doprowadziła do przejęcia go przez TPD oraz otrzymania środków finansowych od Gminy Żydowskiej i Jointu na remont i modernizację placówki. Po gruntownej rozbudowie szpital wznowił działalność w 1930 roku, a placówkę uznano za jedną z najnowocześniejszych wówczas szpitali dziecięcych w Polsce. Braude-Hellerowa została lekarką naczelną i funkcję tę pełniła aż do jego likwidacji latem 1942 roku. Była też ordynatorką oddziału niemowlęcego. Zasiadała również w radzie miasta Warszawy.
W czasie wojny dalej pracowała w swoim szpitalu, w getcie. Warunki tu panujące doprowadziły do epidemii tyfusu i różnych chorób dziecięcych. Bardzo trudno było prowadzić właściwe leczenie, brakowało dosłownie wszystkiego. Śmiertelność nieustannie rosła. Pomimo tego Braude-Hellerowa starała się, w miarę możliwości, przestrzegać standardów medycznych i oczekiwała od personelu rutynowych badań lekarskich, wizyt lekarskich dwa razy dziennie, indywidualnych raportów o pacjentach i skrupulatnego prowadzenia dokumentacji. Nalegała również na schludny i czysty ubiór personelu i rygorystycznie przestrzegała czystości samego szpitala.
Od lutego 1942 roku Braude-Hellerowa prowadziła badania kliniczne nad chorobą głodową. Zajmowała się tematem wpływu głodu na organizm dzieci i wynikających z niego zmian fizycznych. Lekarka organizowała również tajne nauczanie z zakresu medycyny.
Zarówno jesienią 1942 roku, jak i zimą 1943 roku przyjaciele namawiali Braude-Hellerową na przejście na aryjską stronę, ona jednak odmawiała. Postanowiła pozostać w szpitalu z chorymi dziećmi. Adina Blady-Szwajger wspominała: Dr Naczelna nie wyszła z getta. W ostatnim liście, który otrzymaliśmy od Niej w marcu 1943 r. […] pisała: „Nie martwcie się o mnie – mam inne plany” i została na gruzach szpitala na Gęsiej – ostatniego schronienia chorych dzieci.
Anna Braude-Hellerowa zginęła w wiosną 1943 roku, podczas powstania w getcie, w bunkrzew podziemiach szpitala przy ul. Gęsiej 6/8 (obecnie: ul. Anielewicza), razem z małymi pacjentami i częścią personelu. Dokładne okoliczności jej śmierci nie są znane. Pośmiertnie została odznaczona Orderem Virtuti Militari.
opracowano na podstawie ŻIH